Zaprawa (budownictwo) - mieszanina wody i spoiwa z drobnym kruszywem lub innym wypełnieniem. Podstawową własnością zaprawy jest wiązanie, czyli przejście z stanu płynnego, plastycznego w stały. Zaprawy w budownictwie używane są przede wszystkim do: łączenia elementów np. cegieł w murze, elementów licujących ścianę z murem itp. w jedną całość wypełnienia spoin, a przez to równomierne przenoszenie obciążeń i uszczelnienie elementów budowli ochrona elementów obiektów przed wpływami atmosferycznymi i nadanie im estetycznego wyglądu (np. tynki ścian, stropów) produkcja wyrobów i elementów budowlanych (np. pustaków ściennych, stropowych, bloczków itp.)

Zaprawy mają inne właściwości przed związaniem i po. Świeże zaprawy charakteryzują się konsystencją i urabialnością, stwardniałe cechuje przede wszystkim wytrzymałość mechaniczna i mrozoodporność. Do zapraw, jako kruszywa najczęściej używa się piasku. W zależności od rodzaju użytego spoiwa rozróżnia się zaprawy:

cementowe - stosowane przy murowaniu ścian i innych elementów mocno obciążonych, wykonywania posadzek, do osadzania stalowych elementów (kotew, krat, balustrad itp.), łączenia prefabrykatów (wypełnienia spoin między nimi), wypraw ochronnych, zwłaszcza mających kontakt z wodą lub wilgocią, produkcji wyrobów itp.

wapienne - twardnieją powoli, wytrzymują tylko do temperatury +500°C, używane do tynków wewnętrznych, murów nadziemnych; raczej rzadko stosowane,

cementowo-wapienne - najczęściej stosowane w budownictwie przy wykonywaniu robót murarskich i tynkarskich zewnętrznych i wewnętrznych.

cementowo-gliniane - obecnie rzadko stosowane do robót murarskich budynków mieszkalnych i gospodarczych, wypraw tynkarskich, izolację pionową ścian piwnicznych, zbiorników w budownictwie wiejskim. Występowały w budownictwie szkieletowym (mur pruski).

gipsowe - częściej stosowany jest zaczyn gipsowy, czyli mieszanina gipsu z wodą bez użycia kruszywa - używa się do szpachlowania ścian, tynków wewnętrznych, wypełnień ubytków w tynkach wewnętrznych, wyrobu elementów sztukaterii, płyt gipsowych Pro-monta i płyt gipsowo-kartonowych, łączenia elementów gipsowych; zaprawy gipsowe - z zaczynu gipsowego z dodatkiem piasku - zastosowanie najczęściej do wewnętrznych wypraw tynkarskich.

magnezjowe - obecnie nie stosowane.

Ponadto można wyróżnić: zaprawy specjalne, np.:

na kruszywie barytowym - do wypraw w elementach stosowanych jako osłony przy promieniowaniu jonizującym,

wodoszczelne - z cementu portlandzkiego lub hutniczego, piasku, wody i ewentualnych środków chemicznych uszczelniających, często nakładane pod ciśnieniem (torkretnicą), czyli wyrzucane są z dyszy pod dużym ciśnieniem, przez co mocniej łączą się z podłożem,

ogniotrwałe - do murowania ścian z cegieł ogniotrwałych, przygotowywane np. z zmielonego proszku szamotowego lub glin ogniotrwałych zmieszanych z wodą,

ciepłochronne - najczęściej cementowo-wapienne z zastosowaniem lekkich kruszyw, do murowania ścian z bloczków pianobetonowych, itp.

zaprawy przygotowane fabryczne:

suche mieszanki zaprawy cementowej, cementowo-wapiennej, gipsowej i inne o podobnym zastosowaniu jak przygotowane od podstaw na miejscu budowy

suche mieszanki do szpachlowania ścian

zaprawy klejowe do przyklejania np. płytek ceramicznych,

zaprawy klejowe do łączenia elementów np. bloczków z pianobetonu

cienkowarstwowe wyprawy tynkarskie oparte na żywicach akrylowych i innych do wypraw zewnętrznych i wewnętrznych (w tym tynki na warstwie ocieplenia)

zaprawy do wykonywania posadzek (jastrychów) jako podkładów pod podłogi itp.

zaprawy bez skurczowe do napraw, uzupełnień elementów budowlanych (betonowych)

i inne. W celu modyfikacji naturalnych właściwości zapraw stosuje się domieszki. Są to związki chemiczne (lub ich mieszaniny) dodawane w ilości nie większej niż 5% masy spoiwa. Właściwości zaprawy: dla zapraw świeżo zarobionych:

urabialność,

wydajność objętościowa próbnego zarobu,

plastyczność,

gęstość objętościowa,

czas zachowania właściwości roboczych,

zdolność utrzymania wody (więźliwość, retencja),

podatność do samoczynnego wydzielania wody,

podatność na rozwarstwianie się,

zawartość powietrza.

dla zapraw stwardniałych:

wytrzymałość na zginanie,

wytrzymałość na ściskanie,

wytrzymałość na rozciąganie,

nasiąkliwość,

wilgotność,

gęstość objętościowa,

kapilarne podciąganie wody,

mrozoodporność,

skurcz,

współczynnik rozmiękania,

przyczepność zaprawy do podłoża.